Κάποιες συμπεριφορές που σήμερα μας κουράζουν ή μας περιορίζουν ξεκίνησαν κάποτε ως τρόποι να προστατευτούμε, να διατηρήσουμε τις σχέσεις μας ή να νιώσουμε ασφάλεια.
Σου έχει τύχει να πιάσεις τον εαυτό σου να κάνει κάτι που είχες υποσχεθεί ότι θα σταματήσεις;
Να πεις «ναι», ενώ ήθελες να πεις «όχι».
Να ζητήσεις συγγνώμη, παρόλο που δεν είχες κάνει κάτι κακό.
Να αποφύγεις μια δύσκολη συζήτηση, ενώ ήξερες πόσο σημαντική ήταν.
Ή να προσπαθείς όλο και περισσότερο, ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή θα νιώσεις πως είσαι αρκετός ή αρκετή.
Μερικές φορές αναγνωρίζουμε αυτές τις συμπεριφορές την ίδια στιγμή που τις επαναλαμβάνουμε. Καταλαβαίνουμε ότι μας εξαντλούν, μας απογοητεύουν ή μας απομακρύνουν από τον εαυτό μας.
Κι όμως, όταν βρεθούμε ξανά σε μια γνώριμη κατάσταση, αντιδρούμε με τον ίδιο τρόπο.
Και αναρωτιόμαστε:
Γιατί το κάνω πάλι;
Γιατί μου είναι τόσο δύσκολο να αλλάξω;
Γιατί, ενώ καταλαβαίνω τι συμβαίνει, συνεχίζω να αντιδρώ έτσι;
Μια πιθανή απάντηση βρίσκεται στα μοτίβα συμπεριφοράς που αναπτύξαμε μέσα από τις εμπειρίες μας.
Τα μοτίβα μας έχουν τη δική τους ιστορία
Από την παιδική ηλικία μαθαίνουμε για τον εαυτό μας, τους άλλους και τις σχέσεις μέσα από όσα ζούμε.
Μαθαίνουμε τι συμβαίνει όταν εκφράζουμε θυμό, λύπη ή απογοήτευση.
Παρατηρούμε πώς αντιδρούν οι μεγάλοι όταν κάνουμε λάθη, ζητάμε βοήθεια ή διαφωνούμε μαζί τους.
Ανακαλύπτουμε ποιες συμπεριφορές μάς φέρνουν προσοχή, στοργή ή επιδοκιμασία και ποιες φαίνεται να προκαλούν ένταση ή απομάκρυνση.
Σιγά σιγά, αυτές οι εμπειρίες μπορούν να διαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας.
Φαντάσου ένα παιδί που μεγαλώνει σε ένα σπίτι όπου κάθε διαφωνία οδηγεί σε φωνές.
Μπορεί να μάθει να σωπαίνει, να συμφωνεί γρήγορα ή να παρακολουθεί προσεκτικά τη διάθεση των άλλων.
Ένα άλλο παιδί, που δέχεται επαίνους κυρίως όταν έχει εξαιρετικές επιδόσεις, μπορεί να μάθει να προσπαθεί ασταμάτητα για να κερδίσει την αποδοχή.
Ένα τρίτο παιδί, που μεγαλώνει με έναν γονέα συναισθηματικά καταβεβλημένο, μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητο στις ανάγκες των γύρω του.
Κάθε παιδί προσαρμόζεται στο περιβάλλον του με τα μέσα και τις δυνατότητες που διαθέτει εκείνη την περίοδο.
Με τον καιρό, αυτές οι προσαρμογές μπορεί να γίνουν αυτόματες.
Και πολλά χρόνια αργότερα, μπορεί να εξακολουθούν να επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας, ακόμη κι όταν οι συνθήκες της ζωής μας έχουν αλλάξει.
Όταν αυτό που μας προστάτευε κάποτε αρχίζει να μας δυσκολεύει
Ας σκεφτούμε έναν άνθρωπο που έμαθε από μικρός ότι, για να υπάρχει ηρεμία, πρέπει να είναι όλοι γύρω του ευχαριστημένοι.
Ως ενήλικας μπορεί να γίνει ιδιαίτερα δοτικός, αξιόπιστος και ευαίσθητος στα συναισθήματα των άλλων.
Μπορεί όμως να δυσκολεύεται να εκφράσει τη διαφωνία του, να θέσει όρια ή να αναγνωρίσει τις δικές του ανάγκες.
Ένα «όχι» μπορεί να του προκαλεί άγχος ή ενοχές.
Η απογοήτευση κάποιου άλλου μπορεί να μοιάζει πολύ πιο απειλητική απ’ όσο δικαιολογεί η κατάσταση.
Μπορεί ακόμη να αισθάνεται υπεύθυνος για τα συναισθήματα όλων.
Αυτό που κάποτε τον βοηθούσε να διαχειρίζεται ένα δύσκολο περιβάλλον μπορεί σταδιακά να γίνει πηγή εξάντλησης.
Κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβαίνει με την τελειομανία, την υπερανάλυση, τη συναισθηματική απόσυρση, τη διαρκή ανάγκη για επιτυχία ή την προσπάθεια να ελέγχουμε τα πάντα.
Αυτά τα μοτίβα μπορούν να έχουν διαφορετικές ρίζες. Η ιδιοσυγκρασία, οι οικογενειακές προσδοκίες, η κουλτούρα και οι εμπειρίες της ενήλικης ζωής μπορούν επίσης να συμβάλουν στη διαμόρφωσή τους.
Όταν αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε από πού προέρχονται, μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε με περισσότερη περιέργεια και μεγαλύτερη ελευθερία επιλογής.
Γιατί η κατανόηση από μόνη της μερικές φορές δεν αρκεί
Ίσως γνωρίζεις ήδη ότι προσπαθείς συνεχώς να ευχαριστείς τους άλλους.
Ίσως έχεις καταλάβει ότι ο φόβος της κριτικής συνδέεται με παλιότερες εμπειρίες.
Ίσως ξέρεις ακριβώς γιατί οι συγκρούσεις σε αναστατώνουν.
Κι όμως, όταν βρεθείς μπροστά σε μια παρόμοια κατάσταση, η γνώριμη αντίδραση εμφανίζεται ξανά.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Επειδή πολλές από τις αντιδράσεις που έχουμε μάθει περιλαμβάνουν περισσότερα από τη συνειδητή σκέψη.
Και το νευρικό μας σύστημα μαθαίνει μέσα από τις εμπειρίες.
Όταν ορισμένες καταστάσεις έχουν συνδεθεί επανειλημμένα με ένταση, απόρριψη ή κίνδυνο, το σώμα μπορεί να αντιδρά γρήγορα σε ερεθίσματα που του τις θυμίζουν.
Ένας υψωμένος τόνος φωνής μπορεί να προκαλέσει σφίξιμο στο στήθος.
Ένα μήνυμα που μένει αναπάντητο μπορεί να δημιουργήσει κόμπο στο στομάχι.
Η απογοήτευση κάποιου μπορεί να γεννήσει μια έντονη ανάγκη να απολογηθούμε, να εξηγήσουμε ή να διορθώσουμε αμέσως την κατάσταση.
Αυτές οι σωματικές αντιδράσεις μπορεί να εμφανιστούν πριν προλάβουμε να σκεφτούμε τι πραγματικά συμβαίνει.
Η σημερινή κατάσταση μπορεί να είναι διαφορετική, αλλά η αντίδρασή μας να κουβαλά ακόμη ίχνη από παλιότερες εμπειρίες.
Γι’ αυτό η ουσιαστική αλλαγή μπορεί να περιλαμβάνει την παρατήρηση τόσο των σκέψεων όσο και των σωματικών μας αντιδράσεων.
Οι ρόλοι που μάθαμε να παίζουμε
Μερικές φορές τα μοτίβα μας γίνονται τόσο οικεία, ώστε αρχίζουμε να τα θεωρούμε μέρος της προσωπικότητάς μας.
Μπορεί να περιγράφουμε τον εαυτό μας ως:
Τον υπεύθυνο άνθρωπο.
Τον δυνατό άνθρωπο.
Εκείνον που κρατά τις ισορροπίες.
Εκείνον που τα καταφέρνει πάντα μόνος του.
Εκείνον που πρέπει να τα κάνει όλα σωστά.
Αυτές οι ιδιότητες μπορεί να αποτελούν πραγματικά προτερήματα.
Μπορεί όμως και να μας περιορίζουν, όταν αισθανόμαστε ότι πρέπει να ανταποκρινόμαστε διαρκώς σε αυτούς τους ρόλους, ανεξάρτητα από τις δικές μας ανάγκες.
Ο υπεύθυνος άνθρωπος μπορεί να δυσκολεύεται να ξεκουραστεί.
Ο δυνατός μπορεί να δυσκολεύεται να ζητήσει στήριξη.
Εκείνος που κρατά τις ισορροπίες μπορεί να καταπιέζει τον θυμό του για να αποφύγει τις συγκρούσεις.
Εκείνος που πετυχαίνει πολλά μπορεί να αισθάνεται ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει την αξία του.
Μια ερώτηση μπορεί να μας βοηθήσει:
Επιλέγω ελεύθερα αυτή τη συμπεριφορά ή αισθάνομαι ότι είμαι υποχρεωμένος να λειτουργώ έτσι;
Η απάντηση μπορεί να μας δείξει πολλά για τη σχέση ανάμεσα στις δυνάμεις μας και στους τρόπους με τους οποίους μάθαμε να προστατευόμαστε.
Πώς αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε τα μοτίβα μας
Η αλλαγή συχνά ξεκινά με την παρατήρηση.
Μπορείς να αρχίσεις να προσέχεις τις στιγμές που η αντίδρασή σου μοιάζει αυτόματη ή ιδιαίτερα έντονη.
Ίσως συμφωνείς να κάνεις κάτι πριν σκεφτείς αν έχεις τον χρόνο ή την ενέργεια.
Ίσως αγχώνεσαι όταν κάποιος δείχνει απογοητευμένος.
Ή ίσως επικρίνεις πολύ αυστηρά τον εαυτό σου για ένα μικρό λάθος.
Πριν προσπαθήσεις να αλλάξεις αμέσως τη συμπεριφορά σου, δώσε λίγο χρόνο στον εαυτό σου να την εξερευνήσει.
Μπορείς να αναρωτηθείς:
- Τι συνέβη μόλις τώρα;
- Τι αισθάνομαι στο σώμα μου;
- Ποιο συναίσθημα είναι παρόν;
- Τι φοβάμαι ότι μπορεί να συμβεί;
- Τι προσπαθώ να προστατεύσω ή να διατηρήσω;
- Μου θυμίζει αυτή η αντίδραση κάποια άλλη περίοδο της ζωής μου;
Αυτές οι ερωτήσεις είναι ένας τρόπος να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου.
Κάθε αντίδραση μπορεί να επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και οι απαντήσεις μπορεί να ξεκαθαρίζουν σταδιακά.
Μια μικρή άσκηση: Δημιούργησε χώρο πριν αντιδράσεις
Την επόμενη φορά που θα παρατηρήσεις ένα γνώριμο μοτίβο να εμφανίζεται, δοκίμασε την παρακάτω άσκηση.
1. Κάνε μια μικρή παύση.
Δώσε στον εαυτό σου μερικά δευτερόλεπτα πριν απαντήσεις, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν.
2. Παρατήρησε το σώμα σου.
Νιώσε τα πέλματά σου στο έδαφος ή την υποστήριξη του καθίσματος. Παρατήρησε την αναπνοή σου, τους ώμους, το σαγόνι ή την κοιλιά σου.
3. Βάλε σε λέξεις αυτό που συμβαίνει.
Μπορείς να πεις μέσα σου:
Αγχώνομαι μήπως απογοητεύσω αυτόν τον άνθρωπο.
Παρατηρώ ότι θέλω να δικαιολογηθώ.
Φοβάμαι μήπως κάνω λάθος.
4. Αναρωτήσου τι χρειάζεσαι αυτή τη στιγμή.
Ίσως χρειάζεσαι χρόνο για να σκεφτείς, λίγη επιβεβαίωση, ένα όριο ή την άδεια να κάνεις μια επιλογή που μπορεί να μην είναι τέλεια.
5. Διάλεξε μια μικρή, διαφορετική αντίδραση.
Για παράδειγμα:
Θα το σκεφτώ και θα σου απαντήσω.
Εγώ το βλέπω διαφορετικά.
Χρειάζομαι λίγο χρόνο.
Αυτό είναι που μου ταιριάζει.
Ακόμη και μια μικρή στιγμή επίγνωσης μπορεί να δημιουργήσει χώρο για μια διαφορετική επιλογή.
Αν η παρατήρηση των σωματικών αισθήσεων σου προκαλεί δυσφορία, μπορείς να στρέψεις την προσοχή σου στον χώρο γύρω σου ή να επιστρέψεις στην άσκηση κάποια άλλη στιγμή.
Η αλλαγή χτίζεται μέσα από νέες εμπειρίες
Τα μοτίβα που έχουν διαμορφωθεί μέσα σε πολλά χρόνια συχνά χρειάζονται χρόνο και υπομονή για να αλλάξουν.
Μπορεί μια μέρα να αναγνωρίσεις ξεκάθαρα ένα μοτίβο και την επόμενη να το επαναλάβεις.
Μπορεί να θέσεις ένα όριο και παρ’ όλα αυτά να νιώσεις ενοχές.
Μπορεί να καταλαβαίνεις ότι μια διαφωνία είναι διαχειρίσιμη, ενώ το σώμα σου συνεχίζει να αντιδρά με ένταση.
Όλα αυτά μπορούν να αποτελούν μέρος της διαδικασίας μάθησης.
Κάθε φορά που παρατηρείς την αντίδρασή σου, δίνεις χώρο στα συναισθήματά σου ή επιλέγεις να ανταποκριθείς με μεγαλύτερο σεβασμό στις ανάγκες σου, εξασκείς έναν διαφορετικό τρόπο.
Με τον καιρό, οι νέες αντιδράσεις μπορούν να γίνουν πιο οικείες.
Στόχος είναι να αποκτήσουμε περισσότερη ευελιξία, αυτογνωσία και ελευθερία στον τρόπο που ζούμε.
Είσαι πολλά περισσότερα από τα μοτίβα που έμαθες
Ίσως έμαθες να συμφωνείς με όλους επειδή οι συγκρούσεις σε φόβιζαν.
Ίσως έμαθες να βασίζεσαι αποκλειστικά στον εαυτό σου επειδή η στήριξη των άλλων ήταν αβέβαιη.
Ίσως έγινες εξαιρετικά ικανός επειδή η χρησιμότητά σου σου έφερνε αναγνώριση.
Αυτά τα μοτίβα αφηγούνται ένα μέρος της ιστορίας σου.
Μπορούν να μας δείξουν κάτι για τα περιβάλλοντα μέσα στα οποία έζησες και για τους τρόπους που βρήκες να ανταποκριθείς.
Σήμερα μπορείς να αναγνωρίσεις την ευρηματικότητα και τη δύναμη που χρειάστηκες τότε, ενώ παράλληλα εξερευνάς τι σου ταιριάζει τώρα.
Μπορείς να μάθεις να εκφράζεις τη διαφωνία σου και να παραμένεις συνδεδεμένος με τους άλλους.
Να δέχεσαι στήριξη, όπως προσφέρεις.
Να ξεκουράζεσαι αναγνωρίζοντας την αξία σου.
Να κάνεις λάθη και να αντιμετωπίζεις τον εαυτό σου με καλοσύνη.
Κατανοώντας τα μοτίβα σου, αρχίζεις να ανακαλύπτεις πόσες επιλογές έχεις σήμερα.
Και μερικές φορές αυτή η ανακάλυψη ξεκινά από μια απλή ερώτηση:
Τι θα επέλεγα αυτή τη στιγμή, αν ένιωθα αρκετά ασφαλής ώστε να είμαι ο εαυτός μου;
Εξερευνώντας τα μοτίβα σου με υποστήριξη
Στο Inner Safety Healing, προσφέρω coaching με προσέγγιση ευαισθητοποιημένη στο τραύμα, σωματική διερεύνηση και πρακτικές ενσυνειδητότητας, ώστε να κατανοήσεις τα μοτίβα που έχεις αναπτύξει, να επανασυνδεθείς με το σώμα σου και να καλλιεργήσεις τρόπους ανταπόκρισης που ταιριάζουν περισσότερο σε αυτό που είσαι σήμερα.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε όσα διάβασες, μπορείς να εξερευνήσεις το ενδεχόμενο να συνεργαστούμε.
Κλείσε μια δωρεάν εισαγωγική συνάντηση 20 λεπτών
Ευδοξία Στούπη
ICF Professional Certified Coach (PCC) | Trauma-Informed & Somatic Coach | Mindfulness Facilitator





