Όταν το λάθος μοιάζει επικίνδυνο, η τελειομανία μπορεί να γίνει ένας τρόπος να προστατεύεις τον εαυτό σου.
Σου έχει τύχει ποτέ να αφιερώσεις υπερβολικά πολύ χρόνο προσπαθώντας να κάνεις κάτι τέλεια;
Ίσως να έχεις ξαναγράψει το ίδιο email πέντε φορές. Να έχεις κάνει πρόβα στο μυαλό σου μια συζήτηση που πρόκειται να γίνει. Να έχεις αναβάλει μια απόφαση επειδή φοβόσουν μήπως κάνεις τη λάθος επιλογή.
Ή μπορεί να έχεις δουλέψει πολύ σκληρά, να έχεις πετύχει κάτι σημαντικό και, αντί να χαρείς, να σκέφτεσαι: Θα μπορούσα να τα είχα πάει καλύτερα.
Για κάποιους ανθρώπους, η τελειομανία συνδέεται στενά με τη φιλοδοξία, την ευσυνειδησία και τις υψηλές προσωπικές απαιτήσεις.
Για άλλους, όμως, κρύβει κάτι πολύ πιο βαρύ: τον φόβο.
Τον φόβο της κριτικής. Της ταπείνωσης. Της απογοήτευσης των άλλων. Της αίσθησης ότι δεν είσαι αρκετά καλός ή καλή.
Και μερικές φορές, πίσω από όλους αυτούς τους φόβους βρίσκεται μια πεποίθηση που δημιουργήθηκε πολύ νωρίς στη ζωή μας:
Πρέπει να είμαι τέλειος ή τέλεια για να με αποδέχονται, να με εκτιμούν και να με αγαπούν.
Όταν η τελειομανία γίνεται τρόπος προστασίας
Φαντάσου να μεγαλώνεις σε ένα περιβάλλον όπου κάθε λάθος αντιμετωπίζεται με κριτική, κοροϊδία ή τιμωρία.
Ίσως οι γονείς σου να περίμεναν από εσένα εξαιρετικές επιδόσεις. Ίσως να σε συνέκριναν συχνά με άλλα παιδιά. Ή μπορεί να ένιωθες ότι η επιδοκιμασία τους εξαρτιόταν από τους βαθμούς σου, τη συμπεριφορά σου ή το πόσο καλά ανταποκρινόσουν στις προσδοκίες τους.
Μπορεί να έμαθες να προσέχεις ιδιαίτερα τι περιμένουν οι άλλοι από εσένα.
Να προβλέπεις την κριτική.
Να προσπαθείς ακόμα περισσότερο.
Να αποφεύγεις τα λάθη.
Να γίνεις εκείνο το παιδί που τα κάνει πάντα όλα σωστά.
Με τον καιρό, αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να έγιναν αυτόματες.
Αυτό που ξεκίνησε ως μια προσπάθεια να διατηρήσεις τη σύνδεση με τους άλλους, να κερδίσεις την αποδοχή τους ή να νιώσεις συναισθηματική ασφάλεια, μπορεί τελικά να επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεσαι με τον εαυτό σου και τον κόσμο.
Η τελειομανία μπορεί να είναι ένας προστατευτικός μηχανισμός που αναπτύχθηκε μέσα από εμπειρίες όπου το λάθος έμοιαζε να απειλεί τη συναισθηματική σου ασφάλεια.
Αυτή είναι μία από τις πιθανές ρίζες της. Η ιδιοσυγκρασία, οι κοινωνικές και πολιτισμικές προσδοκίες, το ανταγωνιστικό περιβάλλον και πολλοί άλλοι παράγοντες μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξή της.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι σημαίνει η τελειομανία στη δική σου ζωή και τι συμβαίνει μέσα σου όταν αισθάνεσαι ότι δεν ανταποκρίνεσαι στις προσδοκίες σου.
Η παιδική πεποίθηση που μας ακολουθεί στην ενήλικη ζωή
Τα παιδιά εξαρτώνται από τους ανθρώπους που τα φροντίζουν για να αισθάνονται αγάπη, σύνδεση, σιγουριά και ασφάλεια.
Όταν η αγάπη ή η αποδοχή μοιάζουν να εξαρτώνται από προϋποθέσεις, ένα παιδί μπορεί να αρχίσει να συνδέει την καλή συμπεριφορά, την επιτυχία ή την υπακοή με την αίσθηση ότι αξίζει να το αγαπούν.
Αυτή η πεποίθηση μπορεί να εκφράζεται κάπως έτσι:
Αν τα κάνω όλα σωστά, κανείς δεν θα θυμώσει μαζί μου.
Αν πετύχω αρκετά, θα είναι περήφανοι για μένα.
Αν δεν απογοητεύσω ποτέ κανέναν, θα με αποδέχονται.
Αυτές οι πεποιθήσεις μπορούν να συνεχίσουν να επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας πολύ μετά την παιδική ηλικία.
Ως ενήλικες, μπορεί να καταλαβαίνουμε απόλυτα, σε λογικό επίπεδο, ότι τα λάθη είναι μέρος της ζωής.
Κι όμως, η συναισθηματική μας αντίδραση μπορεί να είναι πολύ πιο έντονη από όσο φαίνεται να δικαιολογεί η περίσταση.
Ένα μικρό λάθος στη δουλειά μπορεί να προκαλέσει βαθιά ντροπή.
Ένα μήνυμα που μένει αναπάντητο μπορεί να μας κάνει να αμφισβητούμε τον εαυτό μας για ώρες.
Μια απόφαση ανάμεσα σε αρκετές λογικές επιλογές μπορεί να μοιάζει σχεδόν αδύνατη.
Οι αντιδράσεις μας μπορεί να κουβαλούν το συναισθηματικό βάρος παλιότερων εμπειριών, ακόμα κι όταν οι σημερινές μας συνθήκες είναι διαφορετικές.
Πώς εκδηλώνεται η τελειομανία στο σώμα
Συχνά μιλάμε για την τελειομανία σαν να είναι απλώς ένας τρόπος σκέψης.
Για ορισμένους ανθρώπους, όμως, είναι και μια έντονα σωματική εμπειρία.
Σκέψου τι μπορεί να συμβαίνει όταν ετοιμάζεσαι να παραδώσεις κάτι σημαντικό.
Οι ώμοι σου σφίγγονται. Το στομάχι σου δένεται κόμπος. Η αναπνοή σου γίνεται πιο ρηχή.
Διαβάζεις ξανά τη δουλειά σου, για τελευταία φορά.
Και μετά άλλη μία.
Το μυαλό σου ψάχνει κάθε πιθανό λάθος.
Μπορεί να γνωρίζεις ότι η δουλειά σου είναι αρκετά καλή. Κι όμως, το σώμα σου αντιδρά σαν να διακυβεύεται κάτι πολύ σημαντικό.
Όταν προηγούμενες εμπειρίες μάς έχουν μάθει να συνδέουμε τα λάθη με την ντροπή ή την απόρριψη, παρόμοιες καταστάσεις μπορούν να ενεργοποιήσουν γνώριμες αντιδράσεις στρες.
Το νευρικό μας σύστημα ανταποκρίνεται σε αυτό που αντιλαμβάνεται ως απειλή, ακόμα κι όταν πρόκειται για κοινωνική ή συναισθηματική απειλή.
Γι’ αυτό και το να λες απλώς στον εαυτό σου «χαλάρωσε» ή «σταμάτα να ανησυχείς» μπορεί να προσφέρει περιορισμένη ανακούφιση.
Μερικές φορές, το σώμα χρειάζεται την ευκαιρία να βιώσει ότι υπάρχει και ένας διαφορετικός τρόπος αντίδρασης.
Το κρυφό κόστος της προσπάθειας να τα κάνεις όλα σωστά
Από έξω, η τελειομανία μπορεί να μοιάζει με αποτελεσματικότητα.
Ένας άνθρωπος που οργανώνει τα πάντα, προσέχει κάθε λεπτομέρεια και παραδίδει σταθερά εξαιρετική δουλειά μπορεί να κερδίζει τον θαυμασμό των άλλων.
Όμως η εσωτερική του εμπειρία μπορεί να είναι εξαντλητική.
Η δυσκολία στη λήψη αποφάσεων
Κάθε επιλογή συνοδεύεται από την πιθανότητα να τη μετανιώσεις.
Συγκρίνεις εναλλακτικές, φαντάζεσαι τις συνέπειες και αναζητάς την τέλεια απάντηση.
Ακόμα και σχετικά μικρές αποφάσεις μπορεί να γίνονται δυσανάλογα δύσκολες.
Η αναβλητικότητα
Αυτή είναι μία από τις λιγότερο προφανείς εκδηλώσεις της τελειομανίας.
Θυμάμαι έναν έφηβο με τον οποίο συνεργαζόμουν στο coaching. Η οικογένειά του τον περιέγραφε ως τεμπέλη.
Κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας μας, με ρώτησε:
«Κι αν δώσω τον καλύτερό μου εαυτό και παρ’ όλα αυτά αποτύχω;»
Αυτή η ερώτηση αποκάλυψε κάτι πολύ σημαντικό.
Φοβόταν βαθιά να προσπαθήσει όσο περισσότερο μπορούσε και να ανακαλύψει ότι ακόμα και η καλύτερή του προσπάθεια ίσως δεν ήταν αρκετή.
Αποφεύγοντας την προσπάθεια, προστάτευε προσωρινά τον εαυτό του από αυτή την πιθανότητα.
Αυτό που στους άλλους φαινόταν ως τεμπελιά, στη δική του περίπτωση συνδεόταν με τον φόβο.
Η αναβλητικότητα μπορεί να έχει πολλές αιτίες. Για κάποιους ανθρώπους, η τελειομανία είναι μία από αυτές.
Η αμείλικτη εσωτερική κριτική
Μπορεί να πετύχεις κάτι σημαντικό και αμέσως να επικεντρωθείς σε όσα θα μπορούσες να είχες κάνει καλύτερα.
Να θυμάσαι το ένα λάθος σε μια κατά τα άλλα επιτυχημένη παρουσίαση.
Να αναπαράγεις ξανά και ξανά συζητήσεις στο μυαλό σου, αναρωτώμενος αν είπες το σωστό.
Να απαιτείς από τον εαυτό σου πράγματα που σπάνια θα απαιτούσες από κάποιον που αγαπάς.
Με τον καιρό, αυτή η αδιάκοπη αυτοαξιολόγηση μπορεί να επηρεάσει την αυτοπεποίθηση, τις σχέσεις και τη συναισθηματική σου ευεξία.
Η δυσκολία να είσαι αυθόρμητος
Όταν αισθάνεσαι υπεύθυνος να ελέγχεις κάθε αποτέλεσμα, η αβεβαιότητα γίνεται δυσάρεστη.
Οι απρόβλεπτες αλλαγές μπορεί να σου προκαλούν ένταση.
Το παιχνίδι, η περιέργεια και ο πειραματισμός περνούν σε δεύτερη μοίρα μπροστά στην ανάγκη να γίνουν όλα σωστά.
Σταδιακά, η ζωή οργανώνεται γύρω από την αποφυγή των λαθών.
Και έτσι μένει πολύ λίγος χώρος για να απολαμβάνεις απλώς τη ζωή.
Η εσωτερική κριτική φωνή μπορεί να έχει τη δική της ιστορία
Μία από τις πιο ουσιαστικές ερωτήσεις που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας είναι:
Ποιανού τη φωνή ακούω όταν επικρίνω τον εαυτό μου;
Μερικές φορές, ο εσωτερικός μας διάλογος επαναλαμβάνει μηνύματα που ακούγαμε συχνά μεγαλώνοντας.
Θα έπρεπε να το ξέρεις καλύτερα.
Γιατί δεν μπορείς να κάνεις τίποτα σωστά;
Κοίτα πόσο καλύτερα τα καταφέρνουν οι άλλοι.
Με τον καιρό, αυτά τα μηνύματα μπορεί να γίνουν τόσο οικεία, ώστε να τα βιώνουμε σαν δικές μας σκέψεις.
Όταν αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε την προέλευσή τους, δημιουργείται χώρος για μια διαφορετική σχέση με τον εαυτό μας.
Μπορεί επίσης να αρχίσουμε να κατανοούμε καλύτερα τις προηγούμενες γενιές.
Γονείς που μεγάλωσαν με σκληρή κριτική μπορεί να επαναλαμβάνουν με τα παιδιά τους τα μοτίβα που οι ίδιοι γνώρισαν.
Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μεταδίδονται αυτά τα μοτίβα μάς βοηθά να προσεγγίσουμε την ιστορία μας με περισσότερη διαύγεια και συμπόνια.
Μας βοηθά επίσης να αναγνωρίσουμε την ευθύνη και τη δυνατότητα που έχουμε να αλλάξουμε όσα μεταφέρουμε στις επόμενες γενιές.
Πώς μπορούμε να αρχίσουμε να χαλαρώνουμε την επιρροή της τελειομανίας;
Η αλλαγή βαθιά ριζωμένων μοτίβων χρειάζεται επίγνωση, εξάσκηση και υπομονή.
Ακολουθούν πέντε τρόποι για να ξεκινήσεις.
1. Παρατήρησε τι συμβαίνει όταν κάνεις ένα λάθος
Την επόμενη φορά που θα κάνεις ένα λάθος, δώσε προσοχή στην πρώτη σου αντίδραση.
Ποιες σκέψεις εμφανίζονται;
Ποια συναισθήματα αναδύονται;
Τι συμβαίνει στο σώμα σου;
Ίσως νιώσεις το στήθος σου να σφίγγεται, το πρόσωπό σου να ζεσταίνεται ή το στομάχι σου να συσπάται.
Παρατήρησε αυτή την εμπειρία με περιέργεια.
Μπορείς να αναρωτηθείς απαλά:
Τι φοβάμαι ότι σημαίνει αυτό το λάθος για μένα;
Η απάντηση μπορεί να αποκαλύψει μια πεποίθηση που επηρεάζει τη συμπεριφορά σου εδώ και χρόνια.
2. Αναγνώρισε την προστατευτική πρόθεση
Αντί να πολεμάς την τελειομανία σου, δοκίμασε να καταλάβεις τι προσπαθεί να πετύχει.
Ίσως θέλει να σε προστατεύσει από την αμηχανία ή την ταπείνωση.
Ίσως προσπαθεί να εξασφαλίσει την αποδοχή των άλλων.
Ίσως πιστεύει ότι ένα λάθος θα οδηγήσει σε απόρριψη.
Η αναγνώριση αυτής της προστατευτικής πρόθεσης μπορεί να σε βοηθήσει να προσεγγίσεις αυτό το μοτίβο με περισσότερη κατανόηση.
Μπορείς να αναγνωρίσεις ότι κάποτε ίσως σε βοήθησε, ενώ παράλληλα εξερευνάς αν σήμερα χρειάζεται να ανταποκρίνεσαι με τον ίδιο τρόπο.
3. Πειραματίσου με το «αρκετά καλό»
Διάλεξε κάτι μικρό, με σχετικά μικρή σημασία.
Στείλε ένα email αφού το ελέγξεις μία φορά.
Άφησε μια μικρή δουλειά του σπιτιού να παραμείνει ατελής.
Πάρε μια απλή απόφαση χωρίς να εξετάσεις κάθε πιθανή εναλλακτική.
Παρατήρησε τι συμβαίνει.
Μπορεί να νιώσεις δυσφορία.
Δείξε περιέργεια γι’ αυτή τη δυσφορία, παραμένοντας μέσα στα όρια αυτού που αισθάνεσαι ότι μπορείς να διαχειριστείς.
Με τον καιρό, αυτές οι μικρές εμπειρίες μπορούν να σε βοηθήσουν να αναπτύξεις μεγαλύτερη ανεκτικότητα στην αβεβαιότητα και την ατέλεια.
4. Στρέψε την προσοχή σου στο σώμα
Όταν παρατηρήσεις τη γνώριμη πίεση να τα κάνεις όλα σωστά, πάρε μια στιγμή για να νιώσεις τη στήριξη κάτω από το σώμα σου.
Παρατήρησε τα πέλματά σου να ακουμπούν στο πάτωμα.
Νιώσε την καρέκλα να στηρίζει το σώμα σου.
Αν σου είναι ευχάριστο, στρέψε απαλά την προσοχή σου στην αναπνοή σου.
Κοίταξε γύρω σου και παρατήρησε πού βρίσκεσαι.
Δώσε στον εαυτό σου λίγο χρόνο να αναγνωρίσει την παρούσα στιγμή.
Μπορείς επίσης να αναρωτηθείς:
Τι θα με βοηθούσε να νιώσω λίγο περισσότερη υποστήριξη αυτή τη στιγμή;
Αυτές οι μικρές στιγμές επίγνωσης μπορούν να δημιουργήσουν χώρο ανάμεσα σε μια αυτόματη αντίδραση και μια συνειδητή επιλογή.
5. Καλλιέργησε έναν διαφορετικό εσωτερικό διάλογο
Φαντάσου ότι κάποιος που αγαπάς κάνει ακριβώς το ίδιο λάθος.
Πώς θα του μιλούσες;
Τι θα ήθελες να καταλάβει;
Δοκίμασε να προσφέρεις λίγη από την ίδια καλοσύνη και στον εαυτό σου.
Μπορείς να πεις:
Έκανα ένα λάθος και μπορώ να μάθω από αυτό.
Η αξία μου είναι πολύ μεγαλύτερη από τις επιδόσεις μου.
Μπορώ να αναλάβω την ευθύνη μου και ταυτόχρονα να φερθώ στον εαυτό μου με σεβασμό.
Για κάποιον που έχει ζήσει χρόνια με έναν αυστηρό εσωτερικό κριτή, αυτός ο τρόπος επικοινωνίας με τον εαυτό του μπορεί αρχικά να μοιάζει ασυνήθιστος.
Είναι μέρος της διαδικασίας να μάθουμε να σχετιζόμαστε διαφορετικά με τον εαυτό μας.
Τι γίνεται εφικτό όταν η τελειομανία χάνει τη δύναμή της;
Φαντάσου να μπορείς να πάρεις μια απόφαση και να εμπιστεύεσαι τον εαυτό σου ότι θα διαχειριστεί το αποτέλεσμα.
Να δοκιμάζεις κάτι καινούργιο, ακόμα κι όταν η επιτυχία είναι αβέβαιη.
Να δέχεσαι σχόλια ή παρατηρήσεις χωρίς να αμφισβητείς αμέσως την αξία σου.
Να χαίρεσαι τις επιτυχίες σου.
Να γελάς με ένα λάθος σου.
Να αισθάνεσαι λίγο περισσότερη ελευθερία μέσα στη δική σου ζωή.
Αυτές οι αλλαγές μπορεί να έρθουν σταδιακά.
Κάθε φορά που αναγνωρίζεις ένα παλιό μοτίβο και επιλέγεις να ανταποκριθείς διαφορετικά, δημιουργείς την ευκαιρία για κάτι καινούργιο.
Μπορείς να νοιάζεσαι βαθιά για όσα κάνεις και ταυτόχρονα να επιτρέπεις στον εαυτό σου να είναι άνθρωπος.
Ίσως, λοιπόν, αξίζει να αναρωτηθείς:
Πόσο από τη ζωή μου έχω αφιερώσει στην προσπάθεια να γίνω ένας άνθρωπος που κανείς δεν θα μπορούσε να επικρίνει, να απορρίψει ή να θεωρήσει ανεπαρκή;
Και τι θα μπορούσε να αλλάξει αν άρχιζα να νιώθω ότι αξίζω, ακόμα κι όταν κάνω λάθη;
Ένας χώρος για να εξερευνήσεις τα δικά σου μοτίβα
Αν η τελειομανία έχει επηρεάσει τον τρόπο που εργάζεσαι, σχετίζεσαι με τους άλλους ή βλέπεις τον εαυτό σου, η εξερεύνηση της προέλευσής της μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα προς την καλλιέργεια μεγαλύτερης συναισθηματικής ασφάλειας.
Μέσα από το coaching με επίγνωση του τραύματος, τη σωματική επίγνωση και την ενσυνειδητότητα, μπορούμε να εξερευνήσουμε μαζί τις πεποιθήσεις, τα συναισθήματα και τα προστατευτικά μοτίβα που μπορεί να σε κρατούν εγκλωβισμένο ή εγκλωβισμένη.
Μπορείς να ξεκινήσεις με μια δωρεάν εισαγωγική συνάντηση 20 λεπτών.
Κλείσε μια δωρεάν εισαγωγική συνάντηση
Ευδοξία Στούπη | Inner Safety Healing





