Μερικές φορές οι αντιδράσεις μας κουβαλούν το συναισθηματικό βάρος εμπειριών που ζήσαμε πολύ πριν από τη σημερινή στιγμή.
Σου έχει συμβεί να αντιδράσεις σε κάτι και αργότερα να αναρωτηθείς γιατί σε επηρέασε τόσο έντονα;
Ίσως κάποιος έκανε ένα φαινομενικά ασήμαντο σχόλιο και ένιωσες πληγωμένος ή πληγωμένη για την υπόλοιπη μέρα.
Ο σύντροφός σου μίλησε με εκνευρισμό και αμέσως αισθάνθηκες άγχος.
Ένας συνάδελφος αμφισβήτησε τη δουλειά σου και ένιωσες έντονη ντροπή.
Ή κάποιος άργησε να απαντήσει στο μήνυμά σου και το μυαλό σου άρχισε να φτιάχνει σενάρια για όλα όσα μπορεί να έχουν πάει στραβά.
Από έξω, αυτές οι καταστάσεις μπορεί να φαίνονται συνηθισμένες.
Μέσα σου, όμως, μπορεί να συμβαίνει κάτι πολύ πιο έντονο.
Η καρδιά σου χτυπά γρήγορα. Το στομάχι σου σφίγγεται. Οι ώμοι σου τεντώνονται. Νιώθεις την ανάγκη να αμυνθείς, να απομακρυνθείς, να εξηγήσεις, να ζητήσεις συγγνώμη ή να διορθώσεις αμέσως την κατάσταση.
Μερικές φορές καταλαβαίνεις ότι η αντίδρασή σου μοιάζει πιο έντονη από αυτό που συνέβη.
Κι όμως, αυτό που αισθάνεσαι είναι πραγματικό.
Κι αν ένα μέρος αυτής της αντίδρασης συνδέεται με κάποια παλιότερη εμπειρία;
Τι είναι τα συναισθηματικά ερεθίσματα;
Ένα συναισθηματικό ερέθισμα είναι κάτι που ενεργοποιεί μια έντονη συναισθηματική αντίδραση εξαιτίας της σημασίας που του έχουμε δώσει μέσα από τις εμπειρίες μας.
Μπορεί να είναι μια λέξη, ένας τόνος φωνής, μια έκφραση του προσώπου, μια συγκεκριμένη κατάσταση ή ακόμη και η σιωπή κάποιου.
Τα συναισθηματικά ερεθίσματα είναι προσωπικά.
Κάτι που για έναν άνθρωπο φαίνεται ασήμαντο μπορεί να προκαλεί πολύ έντονα συναισθήματα σε κάποιον άλλο.
Για παράδειγμα, το να σε διακόψουν την ώρα που μιλάς μπορεί να είναι απλώς ενοχλητικό για κάποιον που μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η γνώμη του ακουγόταν και γινόταν σεβαστή.
Για κάποιον που οι απόψεις του αγνοούνταν ή γελοιοποιούνταν συστηματικά, η ίδια διακοπή μπορεί να ξυπνήσει αισθήματα ταπείνωσης, θυμού ή αδυναμίας.
Η σημερινή εμπειρία αγγίζει κάτι γνώριμο.
Και η συναισθηματική αντίδραση μπορεί να σχετίζεται τόσο με αυτό που συμβαίνει τώρα όσο και με όσα συνέβησαν παλιότερα.
Πώς το παρελθόν επηρεάζει τις σημερινές μας αντιδράσεις
Οι εμπειρίες μας διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Ως παιδιά μαθαίνουμε τι να περιμένουμε από τις σχέσεις.
Ανακαλύπτουμε πώς αντιδρούν οι άλλοι όταν εκφράζουμε συναισθήματα, κάνουμε λάθη, ζητάμε βοήθεια ή διαφωνούμε.
Όταν βιώνουμε επανειλημμένα κριτική, απόρριψη, απρόβλεπτες συμπεριφορές ή συναισθηματική παραμέληση, ορισμένες καταστάσεις μπορεί να συνδεθούν με φόβο, ντροπή ή ανασφάλεια.
Με τον καιρό, το νευρικό μας σύστημα μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητο σε ερεθίσματα που θυμίζουν εκείνες τις εμπειρίες.
Φαντάσου ένα παιδί που μεγαλώνει με έναν γονέα του οποίου η διάθεση αλλάζει απρόβλεπτα.
Το παιδί μπορεί να μάθει να παρακολουθεί προσεκτικά τις εκφράσεις του προσώπου, να προσέχει τις αλλαγές στον τόνο της φωνής και να προσπαθεί να προβλέψει μια πιθανή σύγκρουση.
Αυτή η επαγρύπνηση μπορεί να το βοηθά να προσαρμόζεται σε ένα αβέβαιο περιβάλλον.
Χρόνια αργότερα, ως ενήλικας, μπορεί να νιώθει έντονο άγχος όταν ο σύντροφός του γίνεται ασυνήθιστα σιωπηλός.
Το μυαλό του αρχίζει αμέσως να ψάχνει εξηγήσεις.
Μήπως έκανα κάτι λάθος;
Μήπως έχει θυμώσει μαζί μου;
Μήπως πρόκειται να συμβεί κάτι κακό;
Ο σύντροφός του μπορεί απλώς να είναι κουρασμένος.
Όμως η σιωπή θυμίζει κάτι γνώριμο και το σώμα αντιδρά σαν να διακυβεύεται κάτι σημαντικό.
Αυτός είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους οι παλιότερες εμπειρίες μπορούν να επηρεάζουν τις σημερινές μας αντιδράσεις.
Τα συναισθηματικά ερεθίσματα μπορούν επίσης να διαμορφωθούν σε οποιαδήποτε περίοδο της ζωής. Η ιδιοσυγκρασία, το άγχος και οι σημερινές συνθήκες επηρεάζουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε.
Γιατί το σώμα μας αντιδρά πριν καταλάβουμε τι συμβαίνει
Το νευρικό μας σύστημα επεξεργάζεται συνεχώς πληροφορίες από το περιβάλλον.
Ορισμένες αντιδράσεις εμφανίζονται πολύ γρήγορα, πριν προλάβουμε να αξιολογήσουμε συνειδητά μια κατάσταση.
Όταν κάτι μας θυμίζει μια προηγούμενη απειλητική ή επώδυνη εμπειρία, το σώμα μπορεί να προετοιμαστεί για να μας προστατεύσει.
Μπορεί να παρατηρήσουμε:
- Γρήγορους χτύπους της καρδιάς ή ρηχή αναπνοή.
- Σφίξιμο στο στήθος, στον λαιμό ή στο στομάχι.
- Ένταση στο σαγόνι ή στους ώμους.
- Μια έντονη ανάγκη να φύγουμε ή να απομακρυνθούμε.
- Μια ξαφνική παρόρμηση να αμυνθούμε, να εξηγήσουμε ή να ζητήσουμε συγγνώμη.
- Δυσκολία να σκεφτούμε καθαρά ή να βρούμε τις κατάλληλες λέξεις.
Αυτές οι αντιδράσεις μπορεί να αποτελούν μέρος της απόκρισης του σώματος στο στρες.
Μπορεί επίσης να μας μπερδεύουν όταν η σημερινή κατάσταση φαίνεται σχετικά ασφαλής.
Για κάποιον που έχει μάθει να περιμένει κριτική, ένα μικρό λάθος μπορεί να μοιάζει απειλητικό.
Για κάποιον που έχει βιώσει εγκατάλειψη, η συναισθηματική απόσταση μπορεί να προκαλεί έντονο άγχος.
Για κάποιον του οποίου τα όρια παραβιάζονταν επανειλημμένα, μια απρόσμενη απαίτηση μπορεί να ενεργοποιεί θυμό ή αίσθημα αδυναμίας.
Το σώμα μπορεί να αντιδράσει σε ένα γνώριμο μοτίβο πριν προλάβει το μυαλό να κατανοήσει τη σημερινή κατάσταση.
Όταν τα συναισθηματικά ερεθίσματα επηρεάζουν τις σχέσεις μας
Τα συναισθηματικά ερεθίσματα μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο που επικοινωνούμε, ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των άλλων και ανταποκρινόμαστε στις συγκρούσεις.
Φαντάσου ότι ο σύντροφός σου λέει:
«Πρέπει να μιλήσουμε».
Για έναν άνθρωπο, αυτή η φράση μπορεί απλώς να σημαίνει ότι πρόκειται να γίνει μια συζήτηση.
Για κάποιον άλλο, οι ίδιες λέξεις μπορεί να προκαλέσουν αμέσως φόβο.
Ίσως στην παιδική του ηλικία οι δύσκολες συζητήσεις κατέληγαν συχνά σε φωνές, τιμωρίες ή συναισθηματική απομάκρυνση.
Μπορεί να γίνει αμυντικός, να αγχωθεί ή να σωπάσει πριν ακόμη ξεκινήσει η συζήτηση.
Ο σύντροφός του μπορεί να ερμηνεύσει αυτή την αντίδραση ως θυμό, αποφυγή ή αδιαφορία.
Και ξαφνικά, δύο άνθρωποι αντιδρούν σε πολύ διαφορετικές εμπειρίες.
Ο ένας ανταποκρίνεται στη συζήτηση που πρόκειται να γίνει.
Ο άλλος μπορεί να ανταποκρίνεται ταυτόχρονα σε αναμνήσεις, προσδοκίες και συναισθήματα που έχουν διαμορφωθεί από το παρελθόν.
Η αναγνώριση αυτής της πιθανότητας μπορεί να μας βοηθήσει να προσεγγίσουμε τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας με περισσότερη κατανόηση.
Μπορεί επίσης να μας βοηθήσει να ξεχωρίσουμε μια πραγματική δυσκολία του παρόντος από μια παλιά συναισθηματική σύνδεση που ενεργοποιήθηκε.
Και τα δύο αξίζουν την προσοχή μας.
Κατανοώντας τι κρύβεται πίσω από ένα συναισθηματικό ερέθισμα
Όταν βιώνουμε μια έντονη συναισθηματική αντίδραση, συχνά αρχίζουμε να επικρίνουμε τον εαυτό μας.
Υπερβάλλω.
Είμαι υπερβολικά ευαίσθητος.
Γιατί δεν μπορώ απλώς να το ξεπεράσω;
Όμως η αυτοκριτική μπορεί να προσθέσει ακόμη περισσότερη δυσφορία.
Μια πιο βοηθητική προσέγγιση είναι να εξερευνήσουμε τι σημαίνει για εμάς αυτό που συνέβη.
Για παράδειγμα:
Ερέθισμα: Κάποιος επικρίνει τη δουλειά σου.
Άμεση αντίδραση: Ντροπή, άγχος ή θυμός.
Πιθανή εσωτερική ερμηνεία: Δεν είμαι αρκετά καλός. Θα με απορρίψουν. Απέτυχα.
Ή:
Ερέθισμα: Ένας σημαντικός άνθρωπος στη ζωή σου απομακρύνεται.
Άμεση αντίδραση: Άγχος, λύπη ή πανικός.
Πιθανή εσωτερική ερμηνεία: Θα με εγκαταλείψουν. Έκανα κάτι λάθος. Χάνω αυτή τη σχέση.
Αυτές οι ερμηνείες είναι πιθανότητες που μπορούμε να εξερευνήσουμε, όχι συμπεράσματα που πρέπει να υιοθετήσουμε.
Μια αντίδραση μπορεί να έχει πολλές αιτίες, ακόμη και κάτι πραγματικά δύσκολο που συμβαίνει στο παρόν.
Στόχος είναι να κατανοήσουμε καλύτερα την εμπειρία μας.
Μια απλή άσκηση για τα συναισθηματικά ερεθίσματα
Την επόμενη φορά που θα παρατηρήσεις μια έντονη συναισθηματική αντίδραση, δοκίμασε να δημιουργήσεις λίγο χώρο γύρω από αυτό που βιώνεις.
1. Αναγνώρισε τι συμβαίνει.
Μπορείς να πεις μέσα σου:
Αυτό που συνέβη με επηρέασε πολύ.
Νιώθω άγχος.
Παρατηρώ ότι θέλω έντονα να αμυνθώ.
Το να βάζεις σε λέξεις την εμπειρία σου μπορεί να σε βοηθήσει να αρχίσεις να την παρατηρείς.
2. Επέστρεψε στην παρούσα στιγμή.
Νιώσε τα πέλματά σου στο έδαφος.
Παρατήρησε την υποστήριξη του καθίσματος.
Κοίτα γύρω σου και εντόπισε μερικά αντικείμενα.
Άφησε την αναπνοή σου να βρει έναν άνετο ρυθμό.
Επίλεξε ό,τι σου προσφέρει αίσθηση στήριξης.
3. Παρατήρησε την αντίδραση του σώματός σου.
Πού αισθάνεσαι το συναίσθημα;
Ίσως υπάρχει σφίξιμο στο στήθος, κόμπος στο στομάχι ή ένταση στους ώμους.
Παρατήρησε την αίσθηση με περιέργεια και με τον δικό σου ρυθμό.
4. Εξερεύνησε τι σημαίνει για εσένα.
Ρώτησε τον εαυτό σου:
Τι είναι αυτό που μου φαίνεται απειλητικό ή επώδυνο;
Τι φοβάμαι ότι μπορεί να συμβεί;
Μου θυμίζει αυτό το συναίσθημα κάποια παλιότερη εμπειρία;
Ίσως ανακαλύψεις μια σύνδεση με το παρελθόν ή αναγνωρίσεις κάτι σημαντικό που συμβαίνει σήμερα.
5. Αναρωτήσου τι χρειάζεσαι τώρα.
Ίσως χρειάζεσαι επιβεβαίωση, μια διευκρίνιση, χρόνο, στήριξη ή ένα όριο.
Μπορείς να πεις:
Χρειάζομαι λίγο χρόνο να σκεφτώ.
Μπορείς να μου εξηγήσεις τι εννοούσες;
Αυτό που συνέβη με πλήγωσε και θα ήθελα να το συζητήσουμε.
Αυτές οι μικρές επιλογές μπορούν να σε βοηθήσουν να περάσεις από την αυτόματη αντίδραση σε μια πιο συνειδητή ανταπόκριση.
Αν η άσκηση σου προκαλεί έντονη δυσφορία, στρέψε ξανά την προσοχή σου στο περιβάλλον και αναζήτησε υποστήριξη όταν τη χρειάζεσαι.
Η αναγνώριση ενός ερεθίσματος ανοίγει τον δρόμο για μια διαφορετική αντίδραση
Η κατανόηση των συναισθηματικών μας ερεθισμάτων χρειάζεται χρόνο.
Κάποιες συνδέσεις με το παρελθόν γίνονται γρήγορα ξεκάθαρες.
Άλλες αναδύονται σταδιακά, καθώς μαθαίνουμε να παρατηρούμε τις εμπειρίες μας.
Ίσως αναγνωρίσεις ότι η κριτική ξυπνά ένα παλιό αίσθημα ανεπάρκειας.
Ότι η σιωπή ενεργοποιεί τον φόβο της απόρριψης.
Ότι οι συγκρούσεις σε κάνουν να αισθάνεσαι αδύναμος.
Ή ότι η απογοήτευση κάποιου άλλου ξυπνά ένα γνώριμο αίσθημα ευθύνης.
Η επίγνωση μπορεί να δημιουργήσει χώρο για νέες επιλογές.
Μπορείς να μάθεις να κάνεις μια παύση πριν ζητήσεις αυτόματα συγγνώμη.
Να κάνεις μια ερώτηση αντί να υποθέσεις το χειρότερο.
Να εκφράζεις τα όριά σου.
Να αναγνωρίζεις ότι οι σημερινές συνθήκες μπορεί να σου προσφέρουν επιλογές που δεν είχες παλιότερα.
Και όταν μια κατάσταση απαιτεί πραγματικά να προστατεύσεις τον εαυτό σου, μπορείς να πάρεις αυτή την ανάγκη στα σοβαρά.
Οι αντιδράσεις μας έχουν τη δική τους ιστορία
Τα συναισθήματα που βιώνουμε σήμερα μπορούν να επηρεάζονται από πολλά πράγματα: την ιστορία μας, τις σχέσεις μας, το νευρικό μας σύστημα, τις σημερινές συνθήκες και τη σημασία που δίνουμε στα γεγονότα.
Η κατανόηση αυτής της πολυπλοκότητας μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με περισσότερη συμπόνια.
Ίσως μια μικρότερη εκδοχή του εαυτού σου έμαθε να προβλέπει τον κίνδυνο, να αποφεύγει τις συγκρούσεις, να αναζητά την αποδοχή ή να βρίσκεται συνεχώς σε επιφυλακή.
Αυτές οι αντιδράσεις μπορεί να σε βοήθησαν να διαχειριστείς δύσκολες εμπειρίες.
Σήμερα έχεις τη δυνατότητα να τις κατανοήσεις και σταδιακά να αναπτύξεις νέους τρόπους ανταπόκρισης.
Μπορείς να αναγνωρίσεις όσα σου έμαθε το παρελθόν, ενώ παράλληλα ανακαλύπτεις τι ισχύει για εσένα στο παρόν.
Και μερικές φορές, η πιο ουσιαστική ερώτηση είναι απλή:
Τι συμβαίνει πραγματικά αυτή τη στιγμή και τι χρειάζομαι τώρα;
Εξερευνώντας τα συναισθηματικά σου ερεθίσματα με υποστήριξη
Στο Inner Safety Healing, προσφέρω coaching με προσέγγιση ευαισθητοποιημένη στο τραύμα, σωματική διερεύνηση και πρακτικές ενσυνειδητότητας, ώστε να κατανοήσεις καλύτερα τις συναισθηματικές σου αντιδράσεις, να αναγνωρίζεις όσα συμβαίνουν στο σώμα σου και να καλλιεργήσεις μεγαλύτερη αίσθηση εσωτερικής ασφάλειας.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε όσα διάβασες, μπορείς να εξερευνήσεις το ενδεχόμενο να συνεργαστούμε.
Κλείσε μια δωρεάν εισαγωγική συνάντηση 20 λεπτών
Ευδοξία Στούπη
ICF Professional Certified Coach (PCC) | Trauma-Informed & Somatic Coach | Mindfulness Facilitator





